"ราคาพลังงานทั้งหมดควรจะสะท้อนต้นทุนที่แท้จริง แต่ไม่ได้หมายความว่าต้นทุนเพิ่มขึ้นเท่าใด จะผลักภาระให้ประชาชนเท่านั้น ราคาจะต้องมาจากการจัดการที่มีประสิทธภาพ เกิดความเป็นธรรมทั้งกับผู้บริโภคและผู้ลงทุน"

เป็นแนวคิดในการกำหนดนโยบายพลังงานของ "ปิยสวัสดิ์ อัมระนันทน์" รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานที่มีกรอบเวลาทำงานเพียง 1 ปี ในขณะที่มีประเด็นต้องดำเนินการมากมาย ทั้งในส่วนของกิจการไฟฟ้า ก๊าซธรรมชาติ รวมถึงราคาน้ำมัน เมื่อมีโอกาส "มติชน" จึงได้สัมภาษณ์แนวทางในการพัฒนากิจการพลังงานมานำเสนอ

ในการเข้ามาบริหารกิจการพลังงาน 1 ปีจากนี้จะทำอะไรบ้าง

ความจริงยังพูดอะไรมากไม่ได้ เพราะยังไม่ได้แถลงนโยบายต่อสภานิติบัญญัติ แต่พูดถึงกรอบโดยรวมแล้ว สิ่งที่ควรจะต้องทำคือ การปรับโครงสร้างการบริหารจัดการทางด้านพลังงานให้มีประสิทธิภาพ กำกับดูแลให้เกิดความเป็นธรรมกับผู้บริโภค และต้องดูแลผู้ลงทุนในระดับที่เหมาะสม ซึ่งหมายความว่าจะต้องมีการแก้ไขกฎหมายที่ค้างคามานาน นั่นคือการเอา พ.ร.บ.ประกอบกิจการพลังงาน ที่ 5 ปีแล้วยังไม่ได้ออกมารื้อฟื้นใหม่ รัฐบาลชุดที่แล้วเอามาปรับเป็น พ.ร.บ.ประกอบกิจการไฟฟ้า ตัดก๊าซธรรมชาติออก ให้ครอบคลุมทั้งกิจการไฟฟ้าและก๊าซธรรมชาติ ผมคิดว่าจะต้องกลับไปเป็นเหมือนเดิม แต่เนื้อหาอาจจะเปลี่ยน ต้องครอบคลุมทั้งกิจการไฟฟ้าและก๊าซ เพราะว่าทั้ง 2 กิจการเป็นกิจการผูกขาด ควรจะมีองค์กรกำกับดูแลที่มีกฎหมายรองรับ แยกออกจากการกำหนดนโยบาย อำนาจมหาชนที่เดิมเป็นของรัฐไม่ควรอยู่ในบริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) ซึ่งถ้ามีองค์กรกำกับอำนาจมหาชนก็จะถูกโอนไปโดยปริยาย ตาม พ.ร.บ.ทุนรัฐวิสาหกิจ

พ.ร.บ.ฉบับนี้ทำเพื่อรองรับการแปรรูปกฟผ.หรือเปล่า

กฟผ.ไม่แตะอยู่แล้ว กฟผ.ก็ยังอยู่อย่างเดิม ไม่มีการเปลี่ยนโครงสร้าง ไม่มีการแปรรูป การแปรรูปต้องรอรัฐบาลหลังการเลือกตั้ง แต่จะมีการออกกฎหมายมากำกับ และกฎหมายนี้ก็มีความจำเป็นต้องออกไม่ว่า กฟผ.จะแปรรูปหรือไม่ก็ตาม เพราะตอนนี้มีเรคกูเลเตอร์มากำกับไฟฟ้าชั่วคราว แต่ไม่มีอำนาจตามกฎหมาย ขณะที่กิจการก๊าซไม่มี ซึ่งกลายเป็นประเด็นที่ทำให้เอ็นจีโอฟ้อง ปตท.ได้ เมื่อป็นสิ่งที่ควรทำอยู่แล้วก็ทำไปเลย ไม่ต้องไปรอคำพิพากษาของศาล และควรจะทำมาตั้งนานแล้ว เพราะเดิมการแปรรูป ปตท.รัฐบาลจะขายหุ้นและออกกฎหมายมากำกับดูแลไฟฟ้าและก๊าซ แต่รัฐบาลทำสิ่งแรกเท่านั้น สิ่งหลังไม่ได้ทำ จึงเกิดปัญหา ไม่อย่างนั้นปัญหาทุกวันนี้คงไม่เกิด

"ต้องทำให้มันถูกต้อง เดิมมันผิด ผิดก็คือผิด ผู้ประกอบกิจการไม่ควรมีอำนาจที่เป็นของรัฐอยู่แล้ว ทั้งการรอนสิทธิวางท่อ การเวนคืน ต้องแยกอำนาจเหล่านี้ออกมา ซึ่งก็ไม่ได้กระทบกับ ปตท.เลย เป็นผลดีด้วยซ้ำ อะไรที่ไม่ชัดเจนจะได้ชัดเจนขึ้น ปัญหาคือตอนนี้ ปตท.ไม่มีกฎหมายมากำกับเหมือน กฟผ.ถ้าแปรรูปไปแล้วไม่มีกฎหมาย รัฐก็ไม่มีอำนาจไปสั่งการ หลักการถึงต้องมีองค์กรกำกับดูแลที่มีอำนาจตามกฎหมาย ไม่ใช่อำนาจตามมติ ครม. เพราะเป็นรัฐวิสาหกิจ มติ ครม.สั่งได้ แต่พอเป็นบริษัทใช้มติ ครม.สั่งก็มีข้อโต้แย้งได้"

นอกจากให้ครอบคลุมกิจการก๊าซธรรมชาติ ยังมีส่วนไหนต้องปรับอีก

การกำหนดราคาจะต้องให้สะท้อนต้นทุนที่แท้จริง และจะต้องมาจากการทำงานที่มีประสิทธิภาพ ไม่ใช่มาจากโครงสร้างการเงิน มีการกำหนดผลตอบแทนการลงทุน (ROIC) ที่ชัดเจน ซึ่งกิจการอื่นไม่มี ตอนนี้โครงสร้างค่าไฟรัฐบาลจะสั่งให้ขึ้นให้ลงโดยไม่มีเหตุผลก็ทำได้ เอาเหตุผลทางการเมืองมากำหนดราคาได้ มันไม่ถูกต้อง แม้ว่ารัฐวิสาหกิจพวกนี้จะเป็นสาธารณูปโภคก็ตาม แต่ก็ต้องมีการลงทุนเพื่อตอบสนองการใช้ไฟฟ้าของประชาชน ฉtนั้น โครงสร้างค่าไฟทั้งฐานและเอฟทีจะต้องทบทวนใหม่ และต้องมีกฎที่ชัดเจน ไม่ใช่เปลี่ยนไปมาตามความต้องการทางการเมือง ไม่ได้หมายความว่าจะกำหนดราคาตายตัว แต่จะมีหลักเกณฑ์ในการกำหนดราคา ตั้งแต่การคำนวณและกระบวนการในการพิจารณากำหนดราคา ซึ่งสิ่งเหล่านี้จะต้องออกเป็นกฎหมาย เพราะถ้าไม่เป็นกฎหมายรัฐบาลแก้ได้

"ต้องกำหนดค่าไฟให้มีลักษณะเหมือนกับมีการแข่งขัน มันแข่งขันไม่ได้ 100% เพราะไฟฟ้าเป็นกิจการผูกขาดโดยธรรมชาติ แต่ก็ไม่ได้หมายความว่าต้นทุนเพิ่มขึ้นเท่าไร จะผลักให้ประชาชนได้ ไม่ใช่ แต่สูตรเอฟทีตอนนี้เป็นแบบนั้น ต้นทุนเพิ่ม 100 ขึ้นได้ 100 ในขณะที่กิจการอื่นขึ้นไม่ได้ตามนั้น เพราะมีการแข่งขัน รัฐจึงต้องกำหนดกติกาให้จูงใจในการแข่งขัน เพื่อจะได้เพิ่มประสิทธิภาพ ลดต้นทุน บางอย่างก็ต้องเปิดให้เอกชนมาลงทุน

ยังมีกฎหมายอื่นที่ต้องแก้ไขด้วยหรือไม่

ยังมีอีกหลายฉบับที่ต้องแก้เพื่อให้การบริหารมีประสิทธิภาพมากขึ้น และเป็นการวางรากฐานในระยะยาว เช่น

• พ.ร.บ.คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ ที่ไม่มีรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพลังงานเป็นกรรมการ ก็ต้องแก้ไข

• พ.ร.บ.ปิโตรเลียม ต้องแก้ไขเล็กน้อยในส่วนรายละเอียดการให้สัมปทาน

• พ.ร.บ.การส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน และ พ.ร.บ.การพัฒนาและส่งเสริมพลังงาน อาจจะเอามารวมกัน ยังเรื่องเกี่ยวกับความปลอดภัยแอลพีจี (ก๊าซหุงต้ม) ที่ยังเป็นประกาศคณะปฏิวัติที่ 28 หรือ ปว.ที่ 28 อยู่

• พ.ร.บ.ความปลอดภัยของน้ำมันเชื้อเพลิง

ไอพีพีรอบใหม่จะเป็นยังไง และเปิดได้เร็วที่สุดตอนไหน

จะเร่งดำเนินการให้เร็วที่สุด ไม่เช่นนั้นในปี 2554 ไฟฟ้าอาจจะขาดได้ หลักเกณฑ์ต่างๆ ที่ยังไม่ชัดก็ต้องกำหนดให้ชัด โดยอาจจะมีการทบทวนการให้สิทธิ กฟผ.ผลิตไฟฟ้า 50% ใหม่ เพราะไม่ได้มีการแปรรูปแล้ว ประกอบกับต้องดูฐานะการเงินของ กฟผ.ด้วยเพราะต้องใช้เงินลงทุนมหาศาล ซึ่งไม่มีเหตุผลตั้งแต่แรกที่จะให้ ควรจะเปิดกว้างให้มีการแข่งขันและควรเปิดให้มากที่สุดเท่าที่จะเปิดได้ เพราะสุดท้ายการแข่งขันทำให้ค่าไฟฟ้าราคาถูก ส่วนเอ็กโก้ ราชบุรี เอกชนไม่อยากให้แข่งเพราะไม่เป็นธรรม ซึ่งก็ไม่มีเหตุผล ถ้าแข่งแล้วทำให้ผู้ใช้ไฟมีทางเลือกมากขึ้นในราคาที่ไม่แพง ซึ่งต้องพิจารณาในแง่ผู้ใช้ไฟด้วย และผมคิดว่าผู้ใช้ไฟฟ้าจะต้องมาก่อน

สำหรับสัดส่วนการใช้เชื้อเพลิงนั้น ยังไม่เห็นแผนว่าเป็นอย่างไร แต่ถ่านหินเป็นทางเลือกที่ควรพิจารณาแต่คงจะได้ไม่มาก เพราะหาสถานที่ตั้งยาก ประกอบกับการยอมรับยากกว่าก๊าซ ที่ กฟผ.อยากได้ถ่านหิน 40% นั้นเป็นไปได้ยากมาก ที่จะเป็นไปได้คือการเพิ่มการรับซื้อไฟจากต่างประเทศ โดยเฉพาะลาว เพราะราคาไม่แพง และคุ้มทุน

นโยบายแอลพีจีจะทำอย่างไร

แอลพีจีต้องสะท้อนต้นทุนที่แท้จริง การชดเชยเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้องอยู่แล้ว แต่ขอดูช่วงเวลาที่เหมาะสมก่อน

ถ้าใช้หนี้กองทุนน้ำมันเชื้อเพลิงหมดจะยังเก็บเงินเข้ากองทุนฯหรือเปล่า

วัตถุประสงค์ในการตั้งกองทุนเก็บเงินเพื่อรักษาเสถียรภาพราคาน้ำมันในประเทศช่วงที่ฉุกเฉินจริงๆ เช่น เกิดสงคราม อย่างช่วงอเมริการบุกอิรัก รัฐบาลทักษิณ 1 ใช้เงินกองทุนตรึงราคาชั่วคราวได้ ผมไม่ว่า แต่ถ้านำมาใช้ตรึงราคาแบบถาวรช่วงราคาน้ำมันแพง ก็เป็นปัญหา

"ปัญหาจริงๆ ก็คือ พอมีเงินนักการเมืองก็อดไม่ได้ เอามาใช้ชดเชยพร่ำเพรื่อไปหมด"

จะต้องกำหนดหลักในการใช้เงินไว้ในกฎหมายหรือไม่ เช่น เงินคงคลังที่มีการกำหนดว่าจะนำมาใช้ได้เมื่อใด

ก็อาจจะต้องทำอย่างนั้น คือตอนลอยตัวราคาน้ำมันปี 2534 ไม่ได้ยกเลิกเพราะไว้ใจนักการเมืองว่าจะไม่มีการใช้พร่ำเพรื่อ สภาพที่ผมทำงานกับรัฐบาลตอนนั้น (พล.อ.ชาติชาย ชุณหะวัณ เป็นนายกรัฐมนตรี) ภาพชัดเจนว่าจะไม่ยุ่ง ถึงจะเก็บไว้ก็ปลอดภัย แต่ตอนหลังอาจจะลืม

BACK